Kiến thức

Tập quá sức (overtraining): nhận biết sớm và phòng tránh

admin

•3 phút đọc

Mệt kéo dài, thành tích đi xuống dù tập chăm, hay ốm vặt: có thể bạn đang tập quá sức. Cách phân biệt mệt bình thường với quá tải và lấy lại phong độ.

Tập luyện vốn là tạo ra mệt mỏi rồi phục hồi. Vấn đề chỉ xảy ra khi mệt mỏi tích tụ nhanh hơn khả năng phục hồi trong một thời gian dài.

Ba mức độ của mệt mỏi

  • Quá tải có chủ đích (functional overreaching): sau một giai đoạn tập nặng theo kế hoạch, phong độ giảm tạm thời. Nghỉ từ vài ngày đến 1–2 tuần là hồi phục, và thường khỏe hơn trước. Đây là điều bình thường trong giáo án.
  • Quá tải kéo dài (non-functional overreaching): mệt mỏi kéo dài nhiều tuần, phong độ không lên dù đã nghỉ ngắn ngày.
  • Hội chứng tập quá sức (overtraining syndrome): tình trạng nặng, kéo dài nhiều tháng, ảnh hưởng đến nội tiết, miễn dịch và tâm lý. Hiếm gặp ở runner phong trào nhưng hoàn toàn có thể xảy ra, nhất là khi tập nhiều cộng với áp lực công việc, ngủ ít và ăn uống thiếu.

Dấu hiệu cảnh báo

  • Thành tích giảm dù vẫn tập đều, thậm chí tập nhiều hơn.
  • Mệt mỏi dai dẳng, chân “nặng như chì” kể cả trong buổi chạy nhẹ.
  • Nhịp tim lúc nghỉ buổi sáng cao hơn bình thường, hoặc nhịp tim khó lên cao khi chạy nặng.
  • Khó ngủ, ngủ không sâu dù rất mệt.
  • Hay ốm vặt: cảm cúm, đau họng liên tục.
  • Chán ăn, sụt cân ngoài ý muốn.
  • Dễ cáu, lo âu, mất hứng thú với việc chạy.
  • Đau nhức và chấn thương nhỏ xảy ra liên tiếp.

Một dấu hiệu đơn lẻ chưa nói lên điều gì. Nhiều dấu hiệu cùng xuất hiện và kéo dài thì cần chú ý.

Nguyên nhân thường gặp

  • Tăng khối lượng hoặc cường độ quá nhanh, nhất là ngay sau khi đăng ký giải.
  • Buổi nào cũng chạy nhanh, không có buổi nào thực sự nhẹ.
  • Không có ngày nghỉ, không có tuần giảm tải.
  • Ngủ ít, ăn không đủ năng lượng (đặc biệt khi đang cố giảm cân), căng thẳng trong công việc.
  • Chạy liên tiếp nhiều giải mà không có thời gian nghỉ giữa các giải.

Phòng tránh

  • Tăng tải từ từ, xen một tuần giảm tải sau mỗi 3–4 tuần.
  • Để phần lớn các buổi chạy ở cường độ nhẹ.
  • Ăn đủ năng lượng, đủ đạm và tinh bột; ngủ 7–9 tiếng.
  • Ghi nhật ký tập: ngoài quãng đường và pace, ghi thêm mức gắng sức theo cảm nhận (thang 1–10), chất lượng giấc ngủ và nhịp tim buổi sáng. Đồng hồ có chỉ số HRV cũng là công cụ theo dõi hữu ích.
  • Coi áp lực công việc và gia đình cũng là một loại “tải”. Tuần nào bận rộn, hãy giảm tập.

Nếu nghi mình đã tập quá sức

  • Giảm mạnh hoặc dừng hẳn các bài cường độ cao, chuyển sang vận động nhẹ hoặc nghỉ vài ngày.
  • Ưu tiên ngủ đủ và ăn uống đầy đủ.
  • Quay lại tập từ từ, theo cảm giác của cơ thể.
  • Nếu mệt mỏi kéo dài nhiều tuần, hãy đi khám. Những triệu chứng tương tự cũng có thể do thiếu máu, thiếu sắt, rối loạn tuyến giáp hoặc bệnh lý khác.

Tập ít hơn một chút nhưng đều đặn quanh năm luôn hiệu quả hơn tập thật nhiều rồi phải dừng vài tháng.

Bình luận (0)

Gửi bình luận

Ủng hộ CLB Vinh Runners

Quỹ Support

Quỹ support dùng cho hoạt động chung của câu lạc bộ, chủ yếu là các buổi chạy tập trung, chạy dài. Mỗi khoản ủng hộ được Thủ quỹ ghi nhận và theo dõi riêng.

Mã QR chuyển khoản Quỹ Support
Quét bằng app ngân hàng Tải ảnh QR
Ngân hàng
Eximbank
Chủ tài khoản
Phan Thị Cảnh
Nội dung chuyển khoản
VIR SUPPORT - Ho ten

Quy định quản lý, sử dụng quỹ